Συχνές Ερωτοαποκρήσεις για τη Πνευματική Ιδιοκτησία

1. Τι είναι το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας;
"Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας είναι η νομική προστασία του δημιουργού (φυσικό ή νομικό πρόσωπο) ή/και του ιδιοκτήτη των πνευματικών δικαιωμάτων ενός πρωτότυπου έργου."

Το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας συνδυάζει δύο είδη δικαιωμάτων που είναι αποκλειστικά και απόλυτα:

α) το δικαίωμα της εκμετάλλευσης του έργου( περιουσιακό δικαίωμα ) και
β) το δικαίωμα της προστασίας του προσωπικού του δεσμού προς αυτό
(ηθικό δικαίωμα).(Ν.2121/1993 - Α1)

2. Ποια δικαιώματα προστασίας του έργου του έχει ο δημιουργός;
Η πνευματική ιδιοκτησία παρέχει στους δημιουργούς (ή/και στους δικαιούχους των πνευματικών δικαιωμάτων) το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν:

* την αναπαραγωγή του έργου τους σε οποιαδήποτε μορφή (π.χ. έντυπη, ηλεκτρονική)
* την δημόσια παρουσίαση του έργου του
* την καταγραφή του π.χ. σε cd , online directories (internet).
* την αναμετάδοση του έργου π.χ. σε ραδιόφωνα, Internet (audio/video streaming)
* την μετάφραση σε άλλες γλώσσες ή την προσαρμογή του (Ν.2121/1993 Α3,4).

3. Οι ιδέες, οι μέθοδοι και οι επινοήσεις προστατεύονται από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας;
Η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας εκτείνεται μόνο στην διατύπωση και όχι στις ιδέες, τις μεθόδους λειτουργίας ή τις επινοήσεις. (N.2121/1993 A2).

4. Ποια δικαιώματα συνδέονται με την πνευματική ιδιοκτησία;
Τα δικαιώματα που συνδέονται με την πνευματική ιδιοκτησία είναι:

* Το δικαίωμα των παραγωγών υλικών φορέων ήχου ή εικόνας σε οποιοδήποτε μέσο κι αν διανέμονται (cd, dvd, κασσέτα, internet , dvd, audio-video streaming).
* Το δικαίωμα των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών στην αναμετάδοση των εκπομπών τους με οποιονδήποτε τρόπο, όπως ηλεκτρομαγνητικά κύματα, δορυφόροι, καλώδια, dvd, internet, audio-video streaming.
* Το δικαίωμα των ηθοποιών και των μουσικών στις εμφανίσεις τους
* ( N.2121/1993 A46-53 )

5. Γιατί πρέπει να προστατεύονται τα πνευματικά δικαιώματα;
Τα πνευματικά δικαιώματα και τα συναφή δικαιώματα είναι απαραίτητα αλλά και προϋπόθεση για την ανθρώπινη δημιουργία αφού παρέχουν στους δημιουργούς αναγνώριση και οικονομική ανταμοιβή ενώ παράλληλα επιτρέπουν την ορθολογική ανάπτυξη της επιχειρηματικής δράσης.

Μέσα από το ουσιαστικό πλέγμα προστασίας των έργων των δημιουργών είναι δυνατή η διανομή - διάδοση τους χωρίς τον φόβο της αντιγραφής ή της πειρατείας.

6. Πώς παίρνω την άδεια να χρησιμοποιήσω το έργο κάποιου άλλου;
Απαιτείται η προηγούμενη επικοινωνία με τον ίδιο το δημιουργό (Φυσικό ή Νομικό Πρόσωπο).

Για κάποια συγκεκριμένα είδη δημιουργίας - έργων απαιτείται η λήψη άδειας από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης.

Παράδειγμα: Για την εκπομπή ραδιοφωνικού προγράμματος μέσω διαδικτύου (Internet) απαιτείται η προηγούμενη λήψη ειδικής αδείας από την ΑΕΠΙ.
Οι Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης εξουσιοδοτούν την χρησιμοποίηση του έργου που προστατεύεται όποτε δεν είναι πρακτικό να δράσει ατομικά ο ίδιος ο δημιουργός. (Ν. 2121/1993 Α13, Α55).

7. Μέχρι ποίου σημείου μπορώ να χρησιμοποιήσω το έργο κάποιου άλλου δημιουργού χωρίς την άδεια του;
Σύμφωνα με τους περισσότερους εθνικούς νόμους (και τον αντίστοιχο ελληνικό Ν.2121/93) για την πνευματική ιδιοκτησία μπορείς να χρησιμοποιήσεις πολύ περιορισμένα το έργο κάποιου άλλου δημιουργού Παράδειγμα: Στην αναμετάδοση ειδήσεων με την αναφορά της πηγής (Δημόσιο συμφέρον) αλλά και για αυστηρά προσωπική χρήση (αυστηρά όχι εμπορική). ( Ν. 2121/1993 Α18 - 28)

8. Το λογισμικό των Η/Υ προστατεύεται από τις διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων της πνευματικής ιδιοκτησίας;
Τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών και το προπαρασκευαστικό υλικό του σχεδιασμού τους, θεωρούνται ως έργα λόγου προστατευόμενα κατά τις διατάξεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Η προστασία παρέχεται σε κάθε μορφή έκφρασης ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή. (Ν. 2121/1993 Α40 - 45)

9. Προστατεύεται ένας χαρακτήρας από τα δικαιώματα της πνευματικής ιδιοκτησίας;
Ένας χαρακτήρας προστατεύεται από την πνευματική ιδιοκτησία μόνο αν είναι ένας αυθεντικός χαρακτήρας δημιουργημένος από ένα συγγραφέα. Η εμπορία ειδών όπως παιχνίδια ,βιβλία, ρουχισμός που περιέχουν αυτόν τον χαρακτήρα προστατεύεται από τα δικαιώματα στην πνευματική ιδιοκτησία μόνο υπό προϋποθέσεις. (πρωτοτυπία, καινοτομικός χαρακτήρας κ.α)

10. Προστατεύονται από τις σχετικές διατάξεις ένα όνομα, ένας τίτλος, ένα σύνθημα ή ένα λογόγραμμα;
Η πνευματική ιδιοκτησία μπορεί να προστατεύει ή όχι τίτλους, συνθήματα ή logos ανάλογα με το αν περιέχουν ικανή αυθεντικότητα. Πάντως στις περισσότερες περιπτώσεις η πνευματική ιδιοκτησία δεν προστατεύει ονόματα.(βλ. trademarks)

11. Τι είναι η συλλογική διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων;
Συλλογική διαχείριση είναι η άσκηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας μέσω θεσμικών οργάνων όπως οι Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης οι οποίοι δρουν εκ μέρους, για λογαριασμό και προς το συμφέρον των ιδιοκτητών των πνευματικών δικαιωμάτων.

Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης : "ΑΕΠΙ" (εκπροσωπεί κυρίως τα έργα μουσικής δηλ. συνθέσεις, στίχους. Η δεια εκπομπής ραδιοφωνικού σήματος μέσω Internet λαμβάνεται από την ΑΕΠΙ. Επίσης ελέγχει τη νομιμότητα διανομής των έργων π.χ. πειρατεία cd αλλά και μέσω Internet ) - "ΟΣΔΕΛ" (εκπροσωπεί κυρίως συγγραφείς και εκδότες. Διανομή έργων λόγου σε οποιοδήποτε μορφή, έντυπη ή ηλεκτρονική ) - "Φοίβος"(εκπροσωπεί τους δημιουργούς έργων φωτογραφίας) ( N. 2121/1993 A 54).

12. Γιατί είναι απαραίτητη η συλλογική διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων απαραίτητη;
Η συλλογική διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων είναι απαραίτητη επειδή διασφαλίζει την αμοιβή των δημιουργών ή/και των δικαιούχων των πνευματικών δικαιωμάτων καθώς και την ουσιαστική, πρακτική άσκηση του ελεγκτικού μηχανισμού.

13. Ποιος μπορεί να γίνει μέλος της συλλογικής διαχείρισης;
Μέλος οργανισμού συλλογικής διαχείρισης μπορεί να γίνει κάθε δημιουργός ή/και ιδιοκτήτης πνευματικού δικαιώματος όπως συγγραφέας, μουσικός, συνθέτης, εκδότης, φωτογράφος κλπ κλπ ( Ν. 2121/1993 Α57)

14. Ποια είναι τα συνηθέστερα δικαιώματα υπό συλλογική διαχείριση;

* Το δικαίωμα στην δημόσια έκθεση.
* Το δικαίωμα στην αναμετάδοση
* Το δικαίωμα στην αναπαραγωγή .
* Το δικαίωμα στην εμφάνιση σε θεατρικό έργο
* Το δικαίωμα στην φωτοτυπική αναπαραγωγή της λογοτεχνίας αλλά και της μουσικής
* Συναφή δικαιώματα

15. Πώς λειτουργεί η συλλογική διαχείριση;
Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης ,δρώντας εκ μέρους των μελών τους , διαπραγματεύονται τους όρους και την έκταση της χρησιμοποίησης της δουλείας των μελών, εξουσιοδοτούν την χρήση της δουλείας των μελών, συλλέγουν και καταβάλλουν τις αμοιβές για τα συγγραφικά ή πνευματικά δικαιώματα και να προβαίνουν σε κάθε διοικητική ή δικαστική ή εξώδικη ενέργεια για τη νόμιμη προστασία των δικαιωμάτων των δημιουργών ή των δικαιοδόχων τους. Ο ιδιοκτήτης των δικαιωμάτων δεν εμπλέκεται άμεσα στις παραπάνω ενέργειες. (αρθρο 55-57 του 2121/1993)

16. Που λειτουργούν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης;
Οι εθνικοί νόμοι κάθε χώρας σχετικά με τα πνευματικά δικαιώματα ισχύουν μόνο μέσα στην χώρα που τους θέσπισε. Πάντως και οι αλλοδαποί ιδιοκτήτες πνευματικών δικαιωμάτων αντιμετωπίζονται όπως και οι ιθαγενείς. Αυτή η αρχή ακολουθείται από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης οι οποίοι ύστερα από αμοιβαία συμφωνία διαχειρίζονται πνευματικά δικαιώματα αλλοδαπών μέσα στην χώρα τους και καταβάλλουν τις αμοιβές για τα συγγραφικά ή πνευματικά δικαιώματα στους αλλοδαπούς. Συνεπώς ακόμη και στην περίπτωση υπερεθνικών μέσων (Internet) δεν υφίσταται "κενό" ούτε των ελεγκτικών μηχανισμών και των αντίστοιχων μηχανισμών είσπραξης - συλλογής των σχετικών δικαιωμάτων.